پترو جهان - به گزارش پتروجهان به نقل از اداره کل امور اوپک، مجامع و سازمان‌های بین‌المللی وزارت نفت، میانگین قیمت سبد نفتی سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) در هفته گذشته با 10 دلار و 40 سنت کاهش به 111 دلار و 4 سنت برای هر بشکه رسید. نفت خام شاخص برنت دریای شمال نیز با 3 دلار و 7 سنت کاهش، 102 دلار و 72 سنت معامله شد و نفت خام شاخص دابلیوتی‌آی آمریکا با افت 8 دلار و 46 سنتی به 93 دلار و 91 سنت برای هر بشکه رسید.
بررسی روند روزانه قیمت‌ها نشان می‌دهد بازار نفت در این هفته میان دو نیروی متضاد قرار داشت: از سویی نشانه‌هایی از تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش در غرب آسیا و افزایش احتمال بازگشت بخشی از جریان تجارت دریایی، فشار کاهشی بر قیمت‌ها وارد کرد و از سوی دیگر، محدودیت‌های عملیاتی در مسیرهای انتقال نفت و فرآورده و افزایش هزینه حمل‌ونقل و بیمه، از قیمت‌ها حمایت کرد.
تنگه هرمز همچنان یکی از متغیرهای مهم اثرگذار بر بازار نفت بود. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان داد عبور روزانه شناورهای تجاری در برخی روزهای هفته به کمتر از 10 فروند رسیده است، درحالی‌که میانگین 10 روزه حدود 18 فروند گزارش شده بود.
در همین حال، گزارش‌ها از تلاش عربستان برای استفاده از مسیرهای جایگزین و افزایش انتقال کشتی‌به‌کشتی نفت در خلیج عمان حکایت داشت. شرکت آرامکو حدود 14 میلیون بشکه نفت خام را روی هفت نفتکش غول‌پیکر بارگیری کرد و جریان نفت عربستان از تنگه هرمز در شش روز منتهی به 22 سپتامبر به‌طور میانگین روزانه به حدود 2 میلیون و 900 هزار بشکه رسید؛ درحالی‌که این رقم در ماه اوت روزانه حدود 700 هزار بشکه بود.
بر اساس گزارش‌ها، صادرات نفت عربستان نیز روزانه به حدود 5 میلیون بشکه افزایش یافت و عراق، کویت و امارات نیز تلاش کردند با استفاده از ظرفیت‌های موجود، جریان صادرات خود را حفظ کنند. مجموع عبور نفت از تنگه هرمز در هفته مورد بررسی حدود 33 میلیون و 700 هزار بشکه گزارش شد.
باوجوداین، محدودیت ظرفیت مسیرهای جایگزین همچنان عاملی مهم در بازار به شمار می‌رود. خط لوله شرق به غرب عربستان با ظرفیت انتقال روزانه 7 میلیون بشکه نفت به پایانه‌های دریای سرخ، پس از حملات قبلی با اختلال روبه‌رو شده و هزینه بیمه ریسک جنگی در مسیرهای جایگزین دریای سرخ نیز تقریباً به سطح هزینه عبور از تنگه هرمز نزدیک شده است.
آسیا همچنان عامل مهار تقاضا
در سمت تقاضا، چین و دیگر اقتصادهای آسیایی همچنان نقش مهمی در تعدیل فشار بازار ایفا کردند. بر اساس داده‌ها، چین واردات نفت خود را روزانه حدود 3 میلیون بشکه پایین‌تر از الگوی فصلی نگه داشته است.
بااین‌حال، واردات نفت خام آسیا در سپتامبر روزانه به حدود 23 میلیون و 960 هزار بشکه رسید که بالاترین حجم از فوریه 2026 به شمار می‌رود. این رقم نسبت به واردات 23 میلیون و 380 هزار بشکه‌ای اوت افزایش یافته، اما همچنان حدود 13 درصد کمتر از حجم پیش از جنگ گزارش شده است.
در همین حال، عراق اعلام کرد صادرات نفت این کشور روزانه به بیش از 3 میلیون بشکه رسیده و برنامه افزایش صادرات از مسیر ترکیه روزانه به بیش از 600 هزار بشکه را دنبال می‌کند؛ ظرفیتی که می‌تواند بخشی از فشار موجود بر مسیرهای صادراتی منطقه را کاهش دهد.
بحران گازوئیل عمیق‌تر شد
در بازار فرآورده‌های نفتی، کمبود گازوئیل به یکی از عوامل مهم اثرگذار بر بازار تبدیل شده است. قیمت خرده‌فروشی گازوئیل در آمریکا در هفته گذشته به حدود 6 دلار و 52 سنت برای هر گالن رسید؛ رقمی که طی چهار هفته بیش از یک دلار افزایش یافته است.
هم‌زمان، حاشیه سود پالایش گازوئیل در بازار بورس لندن (آی‌سی‌ئی) به حدود 95 دلار برای هر بشکه رسید و کرک اسپرد فرآورده‌های نفتی در آمریکا نیز با افزایش حدود 200 درصدی نسبت به فوریه به حدود 75 دلار رسید.
کاهش عرضه فرآورده‌های روسیه در پی اختلال در فعالیت پالایشگاه‌های این کشور، محدودیت‌های صادراتی روسیه و اختلال در مسیرهای انتقال خلیج فارس، از عوامل تشدیدکننده این تنگنا هستند. در همین شرایط، صادرات گازوئیل آمریکا در ماه اوت به رکورد روزانه حدود یک میلیون و 600 هزار بشکه رسید و بخشی از کمبود عرضه روسیه و غرب آسیا را جبران کرد.
بااین‌حال، احتمال اعمال محدودیت بر صادرات گازوئیل آمریکا به یکی از نگرانی‌های اصلی بازار تبدیل شده است. برآوردهای وود مکنزی نشان می‌دهد ممنوعیت 90 روزه صادرات گازوئیل می‌تواند روزانه حدود 700 هزار بشکه فرآورده را روانه مخازن ذخیره‌سازی کند و در صورت پرشدن مخازن، پالایشگاه‌های آمریکا ناچار به کاهش خوراک ورودی خود شوند.
برآورد دیگری نشان می‌دهد در صورت اجرای ممنوعیت کامل صادرات در سه ماه چهارم سال 2026، پالایشگاه‌های آمریکا ممکن است مجبور شوند روزانه حدود یک میلیون و 900 هزار بشکه از میزان فرآوری نفت خام خود کم کنند؛ رقمی معادل حدود 12 درصد ظرفیت پالایشی این کشور. در چنین شرایطی، تولید بنزین آمریکا نیز می‌تواند روزانه تا 750 هزار بشکه کاهش یابد.
نفت روی آب در مسیر کاهش
داده‌های مربوط به نفت روی آب نیز از تداوم اثرگذاری اختلال‌های تجاری و ژئوپلیتیک حکایت دارد. حجم نفت روی آب در مارس 2026 با کاهش 258 میلیون بشکه‌ای، معادل 17 درصد افت ماهانه، به حدود یک میلیارد و 257 میلیون بشکه رسید.
پس از آن، حجم نفت روی آب در آوریل، مه و ژوئن به‌ترتیب 15، 77 و 112 میلیون بشکه افزایش یافت، اما در ژوئیه بار دیگر 58 میلیون بشکه کاهش یافت و به یک میلیارد و 392 میلیون بشکه رسید.
بخش عمده این تغییرات مربوط به نفت در حال انتقال بوده است. این بخش در مارس 258 میلیون بشکه کاهش یافت، اما در آوریل، مه و ژوئن به‌ترتیب 45، 97 و 115 میلیون بشکه افزایش پیدا کرد. بااین‌حال، تشدید دوباره تنش‌ها در غرب آسیا، کاهش صادرات روسیه و آمریکا و اختلال در صادرات دریای سرخ در ژوئیه روند بهبود را متوقف کرد.
درمجموع، بازار نفت در آستانه سه ماه چهارم 2026 با تنگنای جدی در بخش فرآورده‌ها، محدودیت مسیرهای انتقال و در عین حال رشد نسبی عرضه در برخی مناطق روبه‌روست؛ شرایطی که باعث شده است تعادل بازار همچنان شکننده باقی بماند.